Sentyabrın 1-də Qırğızıstanın Qırğızıstanın paytaxti Bişkek şəhərində Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının növbəti sammiti öz işinə başlayıb. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) tədbirlərində iştirak etmək üçün avqustun 31-də Qırğız Respublikasına işgüzar səfərə gəlib."ŞƏT-in 25 ili: Dayanıqlı sülh, inkişaf və tərəqqi naminə birlikdə" şüarı ilə keçirilən bu yüksək səviyyəli sammit regionun liderlərini və tərəfdaş dövlətləri bir araya gətirib.
Çox böyük maraq kəsb edən bu Sammitin işini işıqlandırmaq üçün 500-dən çox yerli və xarici media nümayəndəsi akkreditasiyadan keçib ki, onlardan 434-ü xarici jurnalistdir və ümumilikdə 115 media qurumunu təmsil edir.
Azərbaycan Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı üçün coğrafi baxımdan Mərkəzi Asiya, Cənubi Qafqaz və Avropa arasında körpü rolu oynayan strateji logistika və enerji qovşağıdır. Azərbaycanın ŞƏT-lə institusional münasibətləri 2015-ci ildə rəsmiləşib.
Qeyd etmək lazımdır ki, hazırda Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı özündə 10 üzv ölkəni birləşdirir. Bu ölkələrin ümumi əhalisi təxminən 3,5 milyard nəfərdir ki, bu da dünya əhalisinin təxminən 42 faizini təşkil edir. ŞƏT ölkələrinin ümumi ərazisi 36 milyon kvadratkilometrə yaxındır və bu, dünyanın quru ərazisinin təxminən 24 faizinə bərabərdir. İqtisadi göstəricilər də kifayət qədər böyükdür. ŞƏT ölkələrinin iqtisadiyyatı nominal ifadədə təxminən 27 trilyon dollar təşkil edir ki, bu da qlobal iqtisadiyyatın təxminən 23 faizidir.
Azərbaycanın ŞƏT qarşısındakı mövqeyini dəyişdirən ən mühüm hadisə Qarabağ Zəfəridir. 2025-ci ilin avqustunda Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalar Azərbaycanın əsas hissəsi ilə Naxçıvan arasında yeni nəqliyyat bağlantısının yaradılması üçün tarixi imkanlar açır. Bakı–İrəvan sülhünün perspektivə çevrilməsi ilə Çin və Mərkəzi Asiyadan Xəzər vasitəsilə gələn yüklərin Azərbaycan–Naxçıvan–Türkiyə istiqamətində əlavə çıxış qazanması Cənubi Qafqazın kommunikasiya xəritəsini köklü şəkildə dəyişə bilər. Prezident Əliyevin Tianjində həmin bağlantını həm Orta Dəhlizin, həm də Şimal–Cənub xəttinin gələcək mühüm hissəsi adlandırması təsadüfi deyildi.
Azərbaycanın məqsədi nəqliyyat dəhlizləri üzərində əlavə iqtisadi dəyərin formalaşdırılmasıdır. Burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, Azərbaycan yalnız tranzit imkanları təqdim etmir. Ölkəmizin məqsədi nəqliyyat dəhlizləri üzərində əlavə iqtisadi dəyərin formalaşdırılmasıdır. Yəni yükün Azərbaycan ərazisindən sadəcə keçməsi deyil, logistika, anbar, emal, sənaye, xidmət və investisiya zəncirlərinin də bu marşrutlara bağlanması strateji baxımdan daha böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu yanaşma Azərbaycanın nəqliyyat coğrafiyasını real iqtisadi üstünlüyə çevirməsinə imkan verə bilər. Eyni yanaşmanı enerji sahəsinə də tətbiq etmək mümkündür. Azərbaycan böyük enerji istehsalçısı olmaqla yanaşı, enerji resurslarının müxtəlif istiqamətlərə çatdırılması üçün mühüm infrastruktur formalaşdırıb.
Cənub Qaz Dəhlizi, Bakı-Tbilisi-Ceyhan, TANAP və TAP kimi layihələr Azərbaycanın enerji istehsal edən məkanlarla istehlak bazarları arasında bağlantı yaradan ölkə kimi rolunu nümayiş etdirir. Bu baxımdan Azərbaycanın enerji sahəsindəki təcrübəsi ŞƏT məkanında enerji təhlükəsizliyi və marşrutların şaxələndirilməsi ilə bağlı əməkdaşlıq üçün də əhəmiyyətli perspektivlər yaradır.
Beləliklə, Azərbaycan-ŞƏT əməkdaşlığının növbəti mərhələsində əsas məsələ ticarət dövriyyəsinin sadəcə artırılması deyil, daha geniş iqtisadi zəncirlərin formalaşdırılması olmalıdır. Buraya birgə investisiya layihələri, sənaye kooperasiyası, logistika mərkəzləri, rəqəmsal ticarət, nəqliyyat xidmətləri, kənd təsərrüfatı, enerji və qeyri-neft sektorunda əməkdaşlıq daxildir. ŞƏT ölkələrinin böyük bazarları Azərbaycanın qeyri-neft ixracının genişləndirilməsi üçün ciddi potensial yaradır.
Burada Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasəti də mühüm üstünlükdür. Azərbaycan, eyni zamanda, Mərkəzi Asiya, Çin, Rusiya, İran, Türkiyə və Avropa ilə əməkdaşlıq edə bilir. Bu, ölkəmizə müxtəlif iqtisadi və siyasi məkanlar arasında qarşılıqlı əlaqəni gücləndirmək imkanı verir. Azərbaycanın çoxtərəfli diplomatiya sahəsində topladığı təcrübə də bu proses üçün əlavə siyasi kapital formalaşdırır. Cənubi Qafqazda sülh gündəliyinin möhkəmlənməsi isə bütün bu imkanların praktiki baxımdan reallaşdırılması üçün əlverişli şərait yarada bilər. Davamlı sülh və sabitlik nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyini artırır, yeni investisiyaların cəlb olunmasına imkan verir və regional iqtisadi inteqrasiyanı sürətləndirir. Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi də yalnız Azərbaycan-Türkiyə bağlantısı kimi deyil, daha geniş Avrasiya nəqliyyat sisteminin elementlərindən biri kimi qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycan müxtəlif beynəlxalq və regional platformalarda fəal iştirak edir. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, dəyişən dünya nizamında milli maraqlar qorunmaqla yanaşı, qarşılıqlı hörmət, suverenliyə və ərazi bütövlüyünə hörmət, bərabərhüquqlu əməkdaşlıq prinsipləri əsasında yeni tərəfdaşlıq imkanları formalaşdırılmalıdır. Bu baxımdan ŞƏT platforması Azərbaycanın çoxvektorlu xarici siyasətində mühüm istiqamətlərdən birini təşkil edə bilər.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycanın son illərdə müxtəlif beynəlxalq platformalarda artan fəallığı ölkəmizin dəyişən dünya düzənində öz milli maraqlarına əsaslanan siyasət yürüdərək qlobal və regional proseslərdə fəal iştirak edən dövlət mövqeyini daha da möhkəmləndirdiyini göstərir.
İsrafil Kərimov
Azərbaycan Jurnalistlər Birliyinin üzvü