Lider.com.az

Lider.com.az https://lider.com.az/ tr Lider.com.az DataLife Engine 2026-cı ildə smartfon və kompüterlər zəifləyə bilər - SƏBƏB https://lider.com.az/gundem/5679-2026-ci-ild-smartfon-v-komputerlr-zifly-bilr-sbb.html https://lider.com.az/gundem/5679-2026-ci-ild-smartfon-v-komputerlr-zifly-bilr-sbb.html Sayara Sat, 13 Dec 2025 09:38:06 +0400

2026-cı ildə smartfon və fərdi kompüter istehsalçıları qənaət məqsədilə cihazlarının texniki göstəricilərini aşağı salmağa məcbur qala bilərlər.

Bu barədə "TrendForce" analitik şirkətinin hesabatında qeyd olunub.

Məlumata görə, flaqman smartfon istehsalçıları cihazlarında 16 GB operativ yaddaşdan (RAM) əvvəlki illərlə müqayisədə daha az istifadə edəcəklər. Bununla belə, ən bahalı modelləri seçən istifadəçilərdə bu tendensiya nisbətən az hiss olunacaq.

Orta seqment smartfonlarda RAM həcmi əsasən 8 GB səviyyəsində qalacaq, eyni zamanda bazara 6 GB operativ yaddaşa malik modellər daha tez-tez çıxarılacaq. Ən çox təsiri isə ucuz telefon alıcıları hiss edəcəklər. Belə ki, istehsalçılar satışa daha çox 4 GB RAM-lı, əlçatan modellər təqdim edəcəklər.

Hesabatda həmçinin qeyd olunur ki, ortasəviyyəli notbuklar üçün RAM standartı 16 GB olacaq. Daha ucuz modellərdə isə operativ yaddaşın həcmi əsasən 8 GB-la məhdudlaşacaq.]]>

Kembric Universitetinin alimləri insan beyninin həyat boyunca dörd əsas "yenidən konfiqurasiya" mərhələsindən keçdiyini müəyyən edib.

"Nature Communications" jurnalında dərc olunan araşdırma beynin 9, 32, 66 və 83 yaşlarında mühüm dəyişikliklərə uğradığını göstərir.

Tədqiqat çərçivəsində 4 min nəfərin MRT görüntüləri təhlil olunub və beyin inkişafı aşağıdakı mərhələlərə bölünüb:

Doğuşdan 9 yaşa qədər - sürətli inkişaf və "xaos" dövrü

Bu mərhələ beyin üçün ən intensiv inkişaf dövrüdür. Boz və ağ maddə sürətlə artır, beyin lazım olandan daha çox əlaqə yaradır. Bu isə məlumat emalının nisbətən yavaş olmasına səbəb olur.

9-32 yaş - yetkinləşmə və optimallaşma

Beyin özünü daha səmərəli işləmək üçün yenidən qurur. Neyron yolları qısalır, düşünmə və qərarvermə qabiliyyəti güclənir. Paradoksal olaraq, beyin ən sabit formaya təxminən 32 yaşda çatır.

32-66 yaş - koqnitiv sabitliyin ən uzun mərhələsi

Bu dövrdə zəka, yaddaş və şəxsiyyət davamlı və stabil olur. Bununla belə, beyin bölgələri arasındakı əlaqələr yavaş-yavaş zəifləməyə başlayır.

66-83 yaş - erkən qocalma və müdriklik

Ağ maddədə əlaqələrin sürətli azalması müşahidə olunur. Buna baxmayaraq, bu yaşda olan insanlar təcrübə sayəsində emosiyalarını daha yaxşı tənzimləyə bilirlər.

83 yaşdan sonra - gec qocalma

Bu mərhələdə neyron əlaqələrinin azalması beyin bölgələri arasında ünsiyyəti zəiflədir və demensiya riski artır.

Professor Duncan Astle bildirib ki, bu tapıntılar beynin həyat boyu dəyişdiyini və heç vaxt tam "sabit" qalmadığını göstərir. Beynin təkamülü müxtəlif mərhələlərdən keçərək ömür boyu davam edir.]]>

Son illərdə gel-laklı manikürün davamlılığı və rahatlığı səbəbindən geniş yayılsa da, onun müntəzəm istifadəsi qadınların reproduktiv sağlamlığına potensial təsir göstərə bilər.

Bu barədə məlumatı qadın xəstəlikləri və reproduktiv tibb üzrə mütəxəssis, dosent Nur Dokuzeylül Gyunger verib.

Onun sözlərinə görə gel-lakların tərkibində tez-tez ftalatlar olur. Bu maddələr örtüyün elastikliyini təmin edir, lakin endokrin sistemə təsir göstərə bilən disrupterlər sırasına daxildir. Heyvanlar üzərində aparılmış eksperimentlər ftlalatların yumurtalıq ehtiyatını azaltdığını, ovulyasiya prosesinə müdaxilə etdiyini və embrionun inkişafına mənfi təsir göstərdiyini göstərib.

Digər yayılmış maddə olan toluol lakın bərabər paylanmasına kömək edir və uzun müddətli təsirdə menstrual dövr və hormon balansına təsir edə bilər.

Sərtləşdirici kimi istifadə olunan maddə Formaldehid Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı tərəfindən kanserogen kimi qiymətləndirilir.

Araşdırmalar göstərir ki, yüksək səviyyədə təsir yumurtalıq funksiyasına mənfi təsir göstərə bilər. Bundan başqa, gel-lakın UV və ya LED lampalar altında polimerləşməsində iştirak edən metakrilatların da uzunmüddətli istifadədə orqanizmdə yığılması mövzusunda elmi müzakirələr davam edir.

Həkim vurğulayır ki, hazırda gel-lakın birbaşa sonsuzluq yaratdığına dair sübutlar yoxdur. Lakin bəzən və ya peşəkar səviyyədə uzun müddətli istifadə menstrual dövr pozuntuları, yumurtalıq ehtiyatının azalması və erkən menopauza kimi halların daha tez-tez müşahidə olunmasına səbəb olur.

Xüsusilə hamiləlik planlayan qadınlar və sonsuzluq müalicəsi alan pasientlər üçün diqqətli olmaq vacibdir. Endokrin disrupterlər bu dövrdə yumurta keyfiyyətini azalda və hormonal tənzimləməyə təsir göstərə bilər. Həkim tövsiyə edir ki, bu qadınlar konsepsiyadan bir neçə ay əvvəl kimyəvi maddələrin təsirini minimuma endirsin, kosmetik vasitələrin tərkibinə diqqət yetirsin və prosedurlar zamanı yaxşı ventilyasiya təmin etsin.]]>

ABŞ Federal Ehtiyat Sistemi (FED) uçot faiz dərəcəsinin diapazonunu 0,25 faiz bəndi azaldaraq 3,5–3,75% aralığına endirib. Bu qərar təkcə onların iqtisadiyyatı üçün deyil, həm də dünya maliyyə bazarları, xüsusən də dolların gələcək dəyəri baxımından mühüm siqnaldır.

FED-in faiz qərarı dollara necə təsir edəcək? Manata təzyiq artacaq, yoxsa stabillik qorunacaq?

Bu barədə İqtisadi və Sosial Araşdırmalara Yardım İctimai Birliyinin sədri Eyyub Kərimli danışıb. O deyib ki, sözügedən qərar dolların müəyyən ucuzlaşmasına səbəb olacaq:

“Bu isə həm ABŞ-da istehsal, həm də idxal olunan məhsulların rəqabət qabiliyyətini artıracaq. Dolların ucuzlaşması qiymətli metallara tələbi yüksəldə və nəticədə qızılın qiymətinin artmasına şərait yarada bilər. İnvestorlar daha sabit alətlər kimi qızıla və digər qiymətli metallara yönəlməyə meyilli olacaqlar”.

İqtisadçı bildirib ki, dolların zəifləməsinin neftin qiymətinə də təsirləri mümkündür:

“Hazırda neft qiymətləri güclü dollar fonunda formalaşır. Dolların ucuzlaşması isə həm iqtisadi dinamikanı, həm də qlobal aktivliyi artıra, neftə tələbin artmasına şərait yarada bilər. Faiz dərəcələrinin endirilməsi ucuz dollar kreditlərinin genişlənməsinə də stimul verəcək. Ümumilikdə, uçot dərəcəsinin azaldılması həm ABŞ-da, həm də qlobal iqtisadiyyatda aktivliyin artmasına müsbət təsir göstərəcək”.]]>

Azərbaycan Prezidentinin "Azərbaycan Ordusunun hərbi qulluqçularının sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi tədbirləri barədə" 28 dekabr 2011-ci il tarixli 569 nömrəli Fərmanı ilə yaradılmış Komissiyanın dekabrın 12-də növbəti iclası keçirilib.

Bu barədə Maliyyə Nazirliyindən məlumat verilib.

Komissiyanın sədri, maliyyə naziri Sahil Babayev Prezident, Ali Baş Komandan İlham Əliyevin hərbi qulluqçuların sosial-məişət şəraitinin yaxşılaşdırılması, dövlət vəsaiti hesabına mənzillə təmin edilməsi istiqamətində Fərmanla qarşıya qoyulan vəzifələrin icrası olaraq indiyədək Azərbaycan Ordusunun minlərlə hərbi qulluqçusunun dövlətin bu mühüm sosial proqramından bəhrələnərək mənzillərlə təmin olunduğunu qeyd edib.

Nazir bildirib ki, Ulu Öndər Heydər Əliyevin əsasını qoyduğu dövlətçilik və ordu quruculuğu xəttinin ardıcıl davamı olan bu siyasət hərbi qulluqçuların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsinə, onların mənzil-məişət problemlərinin həll edilməsinə mühüm töhfə verir.

S.Babayev Komissiya tərəfindən Müdafiə Nazirliyinin təqdim etdiyi siyahılar əsasında mənzil növbəsinə mütəmadi baxıldığını və vaxtaşırı mənzil almaq hüququ qazanan hərbi qulluqçuların mənzil növbəsinə əlavə edildiyini bildirib.

Komissiyanın iclasında Müdafiə Nazirliyi tərəfindən təqdim olunmuş 606 nəfər hərbi qulluqçunun tam təmirli mənzillərlə təmin olunmasına dair qərar qəbul olunub. Qeyd edilib ki, cari il üzrə dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş vəsait hesabına alınan tam təmirli mənzillər növbəti il ərzində hərbi qulluqçulara təqdim olunacaq.

Bu günə qədər dövlət vəsaiti hesabına 4167 hərbi qulluqçu mənzillərlə təmin olunub.]]>

Dövlət Dəniz və Liman Agentliyinin (DDLA) Gəmi Hərəkətinin İdarəedilməsi Mərkəzi fırtınalı hava şəraiti ilə bağlı gəmilərə xəbərdarlıq edib.

Bu barədə Agentliyin İctimaiyyətlə əlaqələr xidmətinin mətbuat katibi Pərvanə İmanova məlumat verib.

Xəbərdarlığa əsasən, dekabrın 13-ü axşamdan Xəzər Dəniz Akvatoriyasında müşahidə olunacaq şimal-qərb və şimal küləyi 14-ü gündüz saatlarına kimi davam edəcək.

Həmin günlər ərzində şimal-qərb və şimal küləyinin 18-23 m/s, arabir 28-33 m/s, açıq dənizdə isə 35-38 m/s-dək güclənəcəyi gözlənilir.

Dalğanın hündürlüyünün 3.0-4.0 m, sonrakı inkişafda 5.5-7.5 m. çatacağı proqnozlaşdırılır. ]]> Türkiyə iddialı layihəyə start verdi: Dünyada cəmi 12 belə yer var və... https://lider.com.az/gundem/5673-turkiy-iddiali-layihy-start-verdi-dunyada-cmi-12-bel-yer-var-v.html https://lider.com.az/gundem/5673-turkiy-iddiali-layihy-start-verdi-dunyada-cmi-12-bel-yer-var-v.html Sayara Sat, 13 Dec 2025 09:11:57 +0400

Türkiyə Somalidə kosmodrom tikintisinə başladığını elan edib.

"Baykar"ın Direktorlar Şurasının sədri Səlçuk Bayraktarın sözlərinə görə, Türkiyə milli kosmik proqramını dəstəkləmək üçün Somalidə kosmondromun tikintisi üzrə iddialı layihəyə başlayıb.

"Adətən, kosmodromun okeanın yaxınlığında yerləşməsi lazım gəlir. Somalidə isə Türkiyənin 30x30 kilometr ölçüsündə belə bir sahəsi var. Dünyada cəmi 12 belə sahə var. Ölkə artıq Somalidə kosmodromun tikintisinə başlayıb", - deyə Bayraktar bildirib.

O qeyd edib ki. Ankara peyk və naviqasiya texnologiyalarının inkişafına böyük diqqət yetirir.]]>

"Azərbaycanda orta aylıq əməkhaqqındakı artım dinamikasını müşahidə edirik. Artıma ən çox təsir göstərən faktor 2025-ci ildə sosial paketin icra edilməsi ilə bağlıdır".

Bu sözləri Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov bildirib.

Deputat əlavə edib ki, sosial paketin icra edilməsi orta aylıq əməkhaqqıya birbaşa təsir göstərib:

"Çünki minimum əməkhaqqıda da artımlar müşahidə olunub. Bir sıra sektorlarda çalışan vətəndaşlarımızın maaşları artdı. Eləcə də Nazirlər Kabinetinin qərarı ilə bəzi qurumlarda çalışan vahid tarif cədvəlinə uyğun olaraq əməkhaqqı alan vətəndaşlarımızın vəzifə maaşlarında artımlar oldu.

İlkin gözlənti ondan ibarətdir ki, pensiyalar 9,2 faiz artacaq və son rəqəm növbəti ilin fevral ayının əvvəllərində elan olunacaq. Bu, o deməkdir ki, 500 manat pensiya alan vətəndaşımızın pensiya məbləğində təxminən 46 manat artım olacaq. Tam dəqiq rəqəm növbəti ilin əvvəllərində elan olunacaq. Hər bir vətəndaş öz pensiyasını hesablamaq imkanına malikdir.

Pensiya artımları əmək pensiyası alan bütün vətəndaşlarımıza şamil olunacaq. Həm yaşa görə əmək pensiyası, həm əlilliyə görə əmək pensiyası, həm ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası alan vətəndaşlarımızın pensiya məbləğində artımlar olacaq".]]>

Gəncə şəhər Məhkəməsində son qəbul imtahanlarında qanunsuz texniki vasitələrdən istifadə halları ilə bağlı cinayət işi üzrə təqsirləndirilən tarix müəllimi Gündüz Abbasov və təhsil eksperti Kamran Əsədovun cinayət işi üzrə məhkəmə prosesi başlayıb.

Hakim Elçin Məmmədovun sədirliyi ilə keçirilən məhkəmə prosesində təqsirləndirilən şəxs qismində barəsində həbs qəti imkan tədbiri seçilən Gündüz Abbasov və hazırda barəsində başqa yerə getməmək qətimkan tədbiri seçilmiş Kamran Əsədov iştirak edib. Hakim təqsirləndirilən şəxslərə hüquqi öhdəliklərini izah edib, həmçinin ittiham aktı ilə tanış olub-olmadıqlarını soruşub.

Daha sonra onların anket məlumatları dəqiqləşdirilib.

Kamran Əsədov hakimə prosesin qapalı keçirilməsini jurnalistlərin onun haqqında yaya biləcək informasiyanı əsas gətirərək qapalı keçirilməsini istəyib.

Lakin hakim Elçin Məmmədov K. Əsədovun bu vəsatətini təmin etməyib və jurnalistlərin prosesdə iştirak edə biləcəyini deyib. Hazırda barəsində həbs qəti imkan tədbiri seçilən Gündüz Abbasov isə Gəncədə Əhməd Cavad Cavad adına 2 nömrəli orta məktəbdə tarix müəllimi kimi fəaliyyət göstərir.

Növbəti Məhkəmə prosesi dekabrın 15-nə təyin olunub.

Qeyd edək ki, 2025-ci ildə keçirilən ali təhsil müəssisələrinə qəbul və buraxılış imtahanlarında iştirak etmiş şəxslərə “Azərbaycan Respublikasının ali təhsil müəssisələrinə tələbə qəbulu Qaydaları”na zidd olaraq köməklik göstərilməsinə dair Dövlət İmtahan Mərkəzindən Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinə daxil olmuş məlumatlar əsasında başlanmış cinayət işinin ibtidai istintaqı Baş Prokuror yanında Korrupsiyaya qarşı Mübarizə Baş İdarəsində istintaq aparılıb.

İttihama görəx təhsil eksperti Kamran Əsədov və tarix müəllimi Gündüz Abbasov ibtidai istintaqla abituriyent hazırlıq kursu qismində fərdi sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxsin qəbul və buraxılış imtahanlarının gedişində testləri cavablandırmağa kömək etmək məqsədilə gizli qaydada informasiya alınması (ötürülməsi) üçün nəzərdə tutulan texniki vasitələri qanunsuz olaraq hazırlamasına, habelə cinayət əlaqəsinə girərək həmin texniki vasitələri ümumilikdə 15 nəfərin üzərinə quraşdırmaqla imtahanlarda onlara köməklik göstərmələrinə əsaslı şübhələr müəyyən edilib.

Onlar gizli qaydada informasiya alınması (ötürülməsi) üçün nəzərdə tutulmuş texniki vasitələri (gizli kamera, gizli səsötürücü funksiyaya malik "vip smart" telefon, nano qulaqlıq, mifi cihazları və s.) bir-biri ilə əlaqələndirib istifadəsində hər hansı problemin olmadığına əmin olduqdan sonra Gəncə və Bakı şəhərləri ərazisində Dövlət İmtahan Mərkəzi tərəfindən keçiriləcək orta məktəblərin buraxılış və ali məktəblərə qəbul imtahanlarından asanlıqla keçmələrinə kömək göstərilməsi üçün onlara müraciət etmiş müxtəlif şəxslərdən müxtəlif məbləğlərdə pul vəsaiti alıb aralarında bölüblər. Onlar Gəncə şəhərində fərdi yaşayış evində, Bakı şəhəri, Nərimanov rayonu ərazisində yerləşən ofisdə və digər ünvanlarda imtahanda iştirak edəcək şəxslərin ayaqqabısının alt hissəsi kəsilməklə içəridə boşluq yaradıb qeyd edilən texniki vasitələri həmin boş sahəyə yerləşdirməklə imtahan keçirilən binanın daxilində ayaq yolu hissəsində həmin texniki vasitələri üzərinə yerləşdirməsi, imtahan sualları əks olunan vərəqəni kamera vasitəsilə çəkməsi, daha sonra isə bir müddət gözləməklə qulaqlıq vasitəsilə cavabları deyəcəyinə dair istifadə qaydaları ilə təlimatlandıraraq qanuni şəkildə imtahanların keçirilməsinin təmin edilməsini nəzərdə tutan təhsil siyasətinə və bu sahədə aparılan səmərəli fəaliyyətə kölgə salmağa cəhd etmişlər.

Toplanmış sübutlara əsasən, təqsirləndirilən şəxslərə Cinayət Məcəlləsinin 302.3 (gizli qaydada informasiya alınması üçün nəzərdə tutulmuş texniki vasitələri qanunsuz olaraq satma və satış məqsədilə əldə etmə), və 308.1-ci (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə etmə) maddələri ilə ittiham elan edilməklə Gündüz Abbasov barəsində həbs, Kamran Əsədov barəsində barəsində isə istintaq orqanının qərarı ilə başqa yerə getməmək haqqında iltizam qətimkan tədbirləri seçilib.]]>

Sosial şəbəkələrdə yayılan görüntülər cəmiyyətdə ciddi müzakirələrə səbəb olub.

Belə ki, bəzi bölgələrdə yas mərasimlərinin toy ab-havasında keçirilməsi, cənazənin evdən musiqi sədaları altında çıxarılması birmənalı qarşılanmayıb.

Yas mərasiminin mahiyyətinə uyğun olmayan bu cür mənzərələr həm dini, həm də sosial baxımdan çoxsaylı suallar doğurur.

Baku TV mövzu ilə bağlı paytaxt sakinlərinin fikirlərini öyrənib.

Sakinlərdən biri bildirib: "Düzgün deyil. Musiqi ilə yas olar?!".

Başqa bir sakin isə qeyd edib: "Məncə, bu, normal deyil. Amma yenə də hərənin öz düşüncəsi var, qınamaq da olmaz. Axı övlad itiriblər".

İlahiyyatçı Tural İrfanın sözlərinə görə, bu kimi halların qarşısının alınmasında ağsaqqalların və xüsusilə din xadimlərinin rolu böyükdür:

"Bu, mənfi bir adət-ənənənin formalaşmasına səbəb ola bilər. Başqaları da öz yaxınını zurna, tar, kamança ilə dəfn edər. Bu isə islam dininin qaydalarından kənara çıxmaq deməkdir. Dəfn mərasimlərində ağlaşma, təntənəli mərsiyə məclislərinin keçirilməsi də düzgün hesab olunmur".

]]>